Historia tatarskich nazwisk

Tatarzy, którzy osiedlali się na północno-wschodnich kresach Rzeczypospolitej, rekrutowali się z dobrowolnych przesiedleńców, ale w znacznej mierze także z jeńców wojennych, mieli własne imiona. Z czasem, w miarę zespalania się ze społeczeństwem polskim i szlacheckim, zaczęły się tworzyć nazwiska, zbliżone do ogólnie przyjętego na Litwie typu, a więc od imienia ojca.

Oto kilka przykładów z drugiej połowy XVI w:

Selim beg Abrahimowicz, kniaź Mustafa Achmetowicz, kniaź Chabej Ajsicz, Sobol Bazarowicz, Ilia Kułzimanowicz, kniaź Uszen Mamleczewicz, kniaź Mortuza Malikbaszyc, murza Ajdar Musielewicz, kniaź Bazar Tochtomyszewicz.

Niektóre z tych określeń stały się dziedziczne i pozostały, jako nazwiska. Oto przykłady nazwisk odimiennych: Abdułłah - Abdulewicz vel Obdulewicz; Abraham (Ibrahim) - Abrahimowicz, Abramowicz; Achmet - Achmatowicz vel Achmeciewicz; Ali - Alejewicz, Aliński, Albijewicz herbu Alibej; Arsłan – Arsłanowicz; Bajrasz – Bajraszewski; Bogadar - Bohatyrewicz, Baturzycki; Chailach – Ajlasiewicz; Furs - Furs, Fursewicz; Girej – Gierejewski; Hassan - Assanczuk, Hasieniewicz; Halim - Halimowicz vel Chalimowicz; Izrnaił – Izrnaiłowicz; Mustafa - Musztaficz, Musztaffa; Osman - Osmanowicz, Osmanowski, Osmański; Safar – Safarewicz; Selim – Selimowicz; Sulejman – Sulejmanowicz; Szaban - Szabanowicz, Szabuniewicz, Szabaniewski; Uszen - Jusieński.

Tworzono też nazwiska od tytułów rodowych i urzędowych, np: efendi – Afendiewicz; bej - Chalembek, Kotłubaj; basza - Bierbasz, Mielikbaszyc; kadi (sędzia) – Kadyszewicz;.

Tytuł hadży (przysługujący tym, którzy odbyli pielgrzymkę do Mekki), odnajduje się w nazwiskach takich jak Aczdohaj, Chaszajdarowicz, Chazbijewicz.

Nazwiska określające pierwotne pochodzenie rodu: Uzbek wskazuje na plemię Uzbeków, Czemerys pochodzi od Czeremisów, Czerkies lub Czerkas od Czerkiesów, Orda i Ordyniec z Ordy tatarskiej. Przydomek Baranowskich herbu Tuhan, Murza Dagestański, wskazuje na Dagestan.

Konstytucja sejmowa z roku 1649 restytuuje do czci kilku Tatarów, wśród których spotykamy nazwiska polskie przy tatarskich imionach: Karata, Hasiena Murata Małachowskiego; Hasiena, Samuela i Kadeta Czarkowskich; Umera Jabłońskiego; Huszewa Jasińskiego.

Rozmaitymi drogami dochodzono do polskich nazwisk. Pewna część Tatarów uzyskała „polskie” nazwiska przez ożenek: Tuhan mirza ożenił się z Baranowską i dał początek Tuhan-beg-Dagestańskim Baranowskim; Tarak mirza z Buczacką są protoplastami Terek-mirza-Buczackich. Inni brali nazwiska od miejscowości: Edigej-mirza-Koryccy od wsi Korytka, kniaziowie Kieńscy od Kieni. Potomstwo Tatara Manguta osiadłego w Horodcach zwie się Horodeckimi; Fiedor Falejewicz, Czerkies, właściciel cząstki w Jeleni zaczyna się zwać Jeleńskim, Sefer petyhorzec od gruntów we wsi Krzywa zostaje Krzywickim; od Mokrego Mokrzeccy, z Muśnik Muśniccy, ze Starynek Staryńscy, później zwani Starzyńskimi.

 

Analizę etymologiczną nazwisk tatarskich daje J. Szynkiewicz: Tłumaczenia słów i nazw orientalnych, w książce S. Dziadulewicza.

źródło: J. S. Bystroń, Nazwiska polskie, Warszawa 1993

 
Start > historia tatarskich nazwisk